Gleba – najcenniejszy dar, który daje życie

Fundacja GRUNT OD NOWA

Zrównoważony rozwój to nie modne hasło. To troska. O nas i o tych, którzy przyjdą po nas. To cicha decyzja, którą podejmujemy każdego dnia, aby wybierać mądrze, żyć odpowiedzialnie i tworzyć przyszłość, w której nikt nie zostaje z tyłu.
U podstaw tej przyszłości leży coś, co często umyka naszej uwadze – gleba. Z pozoru zwykła ziemia, a jednak to właśnie ona karmi świat i jest kluczowym elementem naszego ekosystemu, osią walki z głodem i ubóstwem na świecie, o którym mówi Cel 2 Zrównoważonego Rozwoju. To z niej rodzi się życie, to dzięki niej na nasze stoły trafia żywność, bez której jako ludzie nie funkcjonujemy. Zdrowa gleba to zdrowa żywność i w konsekwencji zdrowe społeczeństwa. Żyzna gleba to bezpieczeństwo żywnościowe. To gwarancja pokoju i stabilności na świecie.
Jednak gleba potrzebuje naszej troski, regeneracji, szacunku i mądrego gospodarowania. Jeśli ją zaniedbamy, nie będzie plonów, a bezpieczne jutro stanie pod znakiem zapytania.
Właśnie dlatego w Fundacji Grunt od Nowa wierzymy, że zmiana zaczyna się od wiedzy i współpracy. Od rozmowy, słuchania i dzielenia się doświadczeniem. Stworzyliśmy przestrzeń, w której to możliwe – naszą facebookową grupę „Ekoschematy i opłacalne rolnictwo”, która dziś łączy już prawie 55 tysięcy rolników i ekspertów z całej Polski. To nie jest zwykłe forum, to żywa wspólnota. Tu wiedza ma znaczenie, a każdy głos jest ważny. Każde pytanie spotyka się z odpowiedzią, wątpliwość z żywą reakcją.
Prowadzimy także blog i profile w mediach społecznościowych, bo wiemy, że dostęp do sprawdzonej, rzetelnej informacji w przystępnej, bliskiej człowiekowi formule, może zmienić czyjeś decyzje, a tym samym przyszłość w wymiarze szerszym, niż nam się wydaje.

Edukacja, która ma sens

Wiemy, że rolnictwo nie jest dziś łatwe. Wiemy, ile wysiłku, niepewności i samotności potrafi nieść ze sobą praca na roli. Dlatego stworzyliśmy Akademię Rolnika Regeneratywnego oraz Akademię Doradcy Regeneratywnego, miejsca, w których rolnicy i doradcy z całej Polski uczą się regeneratywnych metod upraw, które służą zarówno ludziom, jak i środowisku glebowemu, a przez to całym ekosystemom.
Współpracujemy z ekspertami z całego świata, by wprowadzać do polskiego rolnictwa innowacje, które nie tylko zwiększają zyski rolników, ale też chronią środowisko i wspierają długofalowo środowisko glebowe. Dzięki tym działaniom zdrowa, dostępna cenowo żywność może trafiać, w sposób nieprzerwany, na więcej stołów. To nie jest szybka zmiana, ale za to zmiana trwała.

Wspólna przyszłość, wspólna odpowiedzialność

Wiemy, że przed nami jeszcze długa droga. Potrzebujemy więcej edukacji, więcej zaangażowania. Musimy mówić o glebie nie tylko rolnikom, ale też konsumentom. Musimy uczyć, że to, co wybieramy w sklepie, ma wpływ na to, co dzieje się na polach. I że każde gospodarstwo, niezależnie od jego wielkości, zasługuje na dostęp do wiedzy i technologii, które czynią rolnictwo bardziej efektywnym i zrównoważonym.

Bo każdy z nas ma swoją rolę

Wszystkie te działania prowadzą do jednego celu: świata bez głodu, w którym każdy człowiek ma prawo do pożywienia zdrowego, lokalnego, przystępnego cenowo. To również świat, w którym każdy rolnik może z dumą powiedzieć, że jego praca ma sens i niesie ogromną wartość.
Wierzymy, że taki świat jest w zasięgu naszych ludzkich możliwości. Wierzymy w przyszłość, która zaczyna się pod naszymi stopami, w glebie kipiącej życiem. Jeśli się nią zaopiekujemy, odwdzięczy się plonem, pokojem, nadzieją dla nas i następnych pokoleń.

Głód pozostaje jednym z największych globalnych wyzwań

Polskie Stowarzyszenie Zrównoważonego Rolnictwa i Żywności (ASAP)

Pomimo ogromnych postępów w produkcji żywności, ponad 700 milionów ludzi wciąż cierpi na chroniczny głód. Cel 2 „Zero hunger” Zrównoważonego Rozwoju Organizacji Narodów Zjednoczonych zakłada zakończenie tego zjawiska, osiągnięcie bezpieczeństwa żywnościowego, poprawę jakości żywności, prawidłowe odżywianie oraz promowanie zrównoważonego rolnictwa. U podstaw tej misji leży kluczowa kwestia: zrównoważone rolnictwo to realne i trwałe rozwiązanie na drodze do osiągnięcia celu „zero głodu”.

Konwencjonalne, globalne podejście do produkcji rolnej, także takie, w którym funkcjonuje intensywne stosowanie nawozów chemicznych, monokultury czy nadmierna eksploatacja ziemi, przyczyniły się do degradacji środowiska. Takie praktyki wyjaławiają glebę, zmniejszają bioróżnorodność i przyspieszają zmiany klimatyczne — a wszystko to ostatecznie obniża bezpieczeństwo żywnościowe i końcową jakość żywności, w tym jej wartość odżywczą, biodostępność składników odżywczych.

Przykładowo polskie rolnictwo zużywa o około 30% więcej nawozów syntetycznych na jednostkę produkcji niż wynosi średnia w UE. Źle wykorzystywane nawozy spływają z rzekami do Bałtyku lub ulatują do atmosfery jako gazy cieplarniane. Ograniczenie tego zjawiska będzie ogromnym zyskiem dla środowiska, jakości wód, powietrza oraz bioróżnorodności.

Produkcja żywności w systemie rolnictwa zrównoważonego tym różni się od powszechnie stosowanej produkcji w systemie konwencjonalnym, że punktem wyjścia są rzeczywiste możliwości gleby, które możemy poprawiać, modyfikować dążąc do dużej i stabilnej opłacalności, a nie maksymalizacja chwilowego zysku bez brania pod uwagę długoterminowych skutków tych decyzji. To wymaga wnikliwej diagnozy pola, zbadania miejsca produkcji, wiedzy o sposobach naprawy niedostatków zgodnej z planowanym działaniem produkcyjnym oraz umiejętności zarządzania uprawą w czasie jej wegetacji – wszystko w powiązaniu z historią pola i planami na następne lata.

Zrównoważone rolnictwo oznacza takie praktyki upraw, które zaspokajają obecne potrzeby żywieniowe społeczeństwa, nie ograniczając zdolności przyszłych pokoleń do zaspokojenia ich własnych potrzeb. To produkowanie wystarczającej ilości żywności przy jednoczesnym zachowaniu zdrowia ekosystemów, ochronie zasobów naturalnych i wspieraniu źródeł utrzymania rolników. Nie jest to tylko konieczność środowiskowa — to także wymóg społeczny i gospodarczy.

W przeciwieństwie do powszechnych praktyk konwencjonalnych, systemy zrównoważone produkcji żywności opierają się na optymalizacji metod jej wytwarzania w każdym aspekcie: agronomicznym, społecznym, finansowym i środowiskowym. Ważnym jest, aby w sposób bardziej naturalny, ale w oparciu o najnowsze technologie i rozwiązania naukowe zwiększać produktywność.
Szczególne znaczenie ma troska o glebę, która stanowi podstawowy zasób produkcji rolniczej. Odpowiednie praktyki, optymalizacja procesów nawożenia gleby, odżywiania roślin i ich ochrony, przyczyniają się do odbudowy żyzności gleby, zwiększenia retencji wody i długofalowej stabilności plonów. Ważne jest także dbanie o dobrostan zwierząt i tworzenie im godnych warunków. Nie możemy o tym zapominać.

Co więcej, zrównoważone rolnictwo wzmacnia pozycję drobnych rolników, którzy produkują 60-70% żywności w skali świata. Zapewniając im dostęp do zasobów, rynków i edukacji w zakresie metod bardzie odpornych na zmiany klimatu, społeczności mogą produkować żywność wyższej jakości, zmniejszać ubóstwo i poprawiać sytuację stanu zdrowia i odżywienia ludności lokalnej. Kobiety i grupy marginalizowane w sposób szczególny korzystają z podejść inkluzywnych (rolnictwo zrównoważone jest takim podejściem), które sprawiedliwiej rozdzielają władzę, udziały i zyski. Prowadzenie produkcji w systemie rolnictwa zrównoważonego opłaca się zarówno rolnikowi jak i społeczeństwu. Gospodarstwa dbające o długoterminową rentowność decydują się na zmianę podejścia do produkcji zastępując priorytet maksymalizacji krótkoterminowego zysku za wszelką cenę, budowaniem długoterminowej stabilności wysokich efektów produkcyjnych głównie dzięki żyzności gleby.
Zmiany klimatu, konflikty i pandemie wciąż zagrażają globalnym systemom żywnościowym. Ważne jest rozproszenie i ustabilizowanie produkcji żywności wszędzie, gdzie to możliwe, zwłaszcza w regionach, gdzie doszło do znaczącej degradacji gleb. Zrównoważone rolnictwo buduje odporność poprzez różnorodność upraw, lepsze gospodarowanie glebą i wodą oraz łączenie tradycyjnych i nowoczesnych technik uprawy. Ogranicza zależność od paliw kopalnych, zmniejsza emisję gazów cieplarnianych i przywraca zdegradowane ekosystemy — a wszystko to przy jednoczesnym bardziej zrównoważonym wyżywieniu ludzi.

Zakończenie głodu nie polega tylko na produkcji większej ilości żywności; chodzi o produkcję żywności wyższej jakości, sprawiedliwy podział i lepszy dostęp do niej, a szerzej o ochronę naszej planety. Zrównoważone rolnictwo jest kluczem do wszystkich tych celów. Bez niego osiągnięcie SDG 2 nie jest możliwe, szczególnie w perspektywie globalnej, a degradacja zasobów naturalnych będzie się pogłębiać, zagrażając zarówno bezpieczeństwu żywnościowemu, jak i stabilności społeczno-ekonomicznej przyszłych pokoleń.