Wyzwania i niezbędne działania na ostatnie pięć lat Agendy 2030 

B-BETTER

Zostało nam zaledwie pięć lat na realizację Agendy 2030 ONZ. Cel SDG#16 – pokój, sprawiedliwość i silne instytucje – jest jednym z najbardziej wymagających i jednocześnie najbardziej fundamentalnych. Bez jego realizacji trudno wyobrazić sobie trwałe postępy w edukacji, ochronie środowiska czy ograniczaniu nierówności. A to z kolei przekłada się na transparentne mechanizmy w obrębie systemu społecznego, zaufanie i poszanowanie praw człowieka - kręgosłup całej Agendy.

Recesja sustainability i globalne napięcia

Dzisiejszy kontekst nie skłania do optymizmu. Żyjemy w czasie „recesji sustainability”, jak określił to niedawno John Elkington. Wojna w Ukrainie, ludobójstwo w Gazie, globalne napięcie pomiędzy potęgami gospodarczymi i militarnymi świata, co chwila konflikty w wielu regionach pokazują, jak kruche są fundamenty pokoju. Od dawna obserwujemy erozję zaufania do instytucji, paradę populizmu, dezinformację i post-prawdę, głęboką polaryzację. Środki finansowe coraz częściej przesuwane są na obronność i stabilizację gospodarczą, co osłabia długofalowe inwestycje w prawa człowieka i instytucje demokratyczne.

W wielu krajach, także w Polsce, organizacje biznesowe, ale też i społeczne, muszą redefiniować swoje modele funkcjonowania. Spadająca partycypacja obywatelska, pobudzenie predyspozycji autorytarnej w społeczeństwach wobec powszechnie odczuwanego zagrożenia i utraty poczucia bezpieczeństwa, dezinformacja i kryzys autorytetów utrudniają wdrażanie Celów Zrównoważonego Rozwoju, a zwłaszcza, tak mocno opartego na wzajemnym zaufaniu, celu SDG 16.

Biznes – od deklaracji do praktyki

Ani administracje, ani środowiska trzeciego sektora, ani biznes same nie zrealizują celów SDGs, w szczególności celu 16. Niezbędna jest współpraca, a oczekiwanie silnego zaangażowania skierowane jest wprost w stronę biznesu. Przedsiębiorstwa nie mogą pozostawać neutralne wobec łamania praw człowieka czy korupcji, nie mówiąc nawet o dokładaniu się do łamania tych praw co nadal ma miejsce w wielu zakątkach świata. Dysponują zasobami, wpływem i zasięgiem, które czynią je naturalnym partnerem NGO i administracji.

Działania, które są dziś oczekiwane to:

• Odbudowa zaufania – poprzez transparentność, etyczne zarządzanie i przeciwdziałanie korupcji.
• Wspieranie inkluzywnych procesów dialogu – firmy mogą pełnić rolę katalizatora cross sektorowego dialogu w społecznościach lokalnych.
• Przeciwdziałanie polaryzacji – komunikacja marek powinna wzmacniać wspólnotę, nie podziały.
• Wspólną odpowiedzialność za pokój – wycofywanie się z rynków objętych agresją, zaangażowanie w pomoc uchodźcom i migrantom.

Coraz częściej firmy inwestują w edukację obywatelską, wolontariat pracowniczy czy finansowanie projektów społecznych dostrzegając wartość jaka powstaje wraz z aktywizacją obywatelską społeczności lokalnych. Te działania budują realny kapitał zaufania i przyczyniają się do wzmacniania instytucji.

NGO – strażnik sprawiedliwości i innowator

Trzeci sektor doświadcza kryzysu finansowania i kryzysu zaufania, a jednocześnie rosną wobec niego oczekiwania. Musi zredefiniować swoją rolę wobec czasowej recesji zrównoważonego rozwoju. NGO oddały biznesowi już w poprzednich latach bardzo wiele: kreatywne inspiracje, poczucie sensu działania, wiarygodność. Obecnie, wobec kryzysu powinny:

• szukać innowacyjnych, ale też źródeł finansowania niebudzących etycznych wątpliwości  (crowdfunding, granty tematyczne, programy akceleracyjne, unikać grantów z podejrzanych źródeł),
• udowadniać skuteczność poprzez mierzalne rezultaty, czytelne dla partnerów
• budować transparentne partnerstwa z biznesem i samorządami.

Rola NGO jako niezależnych strażników praworządności i rzecznictwa grup wykluczonych jest ważniejsza niż kiedykolwiek. Transparentność i mobilizacja społeczności, pozytywne doświadczenie współpracy są kluczowe dla odbudowy zaufania obywateli. Tak naprawdę wszystkie sektory powinny tego typu doświadczenia wspierać i aranżować, ponieważ tylko tak przekonamy się, że pokój i wiarygodne instytucje są w ogóle możliwe.

Rekomendacje na nadchodzące pięć lat dla wszystkich sektorów:

1. Wzmacniać przejrzystość i etykę w sektorze publicznym, prywatnym i społecznym w jednolitych standardach.
2. Tworzyć platformy dialogu i budować doświadczenia współpracy między biznesem, NGO i administracją.
3. Inwestować w edukację obywatelską oraz programy przeciwdziałające polaryzacji
4. Rozwijać innowacyjne cross-sektorowe modele finansowania działań na rzecz SDG 16.
5. Monitorować efektywność działań i upowszechniać dobre praktyki.

SDG 16 to codzienna praktyka budowania silnych wiarygodnych instytucji i pielęgnowania pokoju w świecie, w którym łatwo o przemoc i wykluczenie. Za pięć lat będziemy sami siebie rozliczali nie tylko z tego, jak wiele wyprodukowaliśmy i zarobiliśmy, lecz także z tego, czy nasze działania pomogły ludziom czuć się bezpiecznie, sprawiedliwie traktowanym i włączonym do wspólnoty.

Dlatego dziś – mimo kryzysów i podziałów – biznes i NGO muszą stawiać na transparentność relacji, dialog i współpracę. Bez zaufania społecznego nie mamy szans na stabilne wiarygodne instytucje, bez których nie uda się zrealizować żadnego innego celu Agendy 2030.

Cel 16: Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje 

UNEP/GRID-Warszawa

Raport „Financing Sustainable Development to 2030 and Mid-Century. Sustainable Development Report 2025¹, Sachs, J.D., Lafortune, G., Fuller, G., Iablonovski, G. (2025)1 wskazuje, że osiągnięcie Celu 16 jest szczególnie zagrożone i wiąże się aktualnie z wieloma wyzwaniami.

Cel 16 jest bardzo obszerny, zawiera zadania związane zarówno ze znaczącym obniżeniem poziomu korupcji i łapówkarstwa, wyeliminowaniem nadużyć i handlu ludźmi, a także wyeliminowaniem przemocy wobec dzieci. Cel dotyczy również m.in. poziomu rejestracji urodzeń, jak i zapewnienia wszystkim równego dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Wskaźnik poziomu korupcji uległ w Polsce znacznej poprawie - z danych GUS wynika, że liczba przestępstw korupcyjnych w 2023 r. wynosiła 5189, a w 2010 r. 12487, czyli różnica jest ponad dwukrotna². Statystki na poziomie globalnym, również wskazują na spadek poziomów przekupstwa wśród ludności (ze średniej 18,3 % w 2010 r. do 17% w 2023 r.), jak i wśród biznesu³. Kluczowe jest, aby tą tendencję spadkową, zarówno na poziomie krajowym, jak i globalnym kontynuować – ma to duże znaczenie z punktu widzenia globalnych łańcuchów dostaw firm i „G” w ESG. Mimo progresu w zakresie tego wskaźnika, osiągnięcie Celu 16 jest poważnie zagrożone.

Jak wskazuje raport UNICEF “Global Outlook 2025: Prospects for Children – Building Resilient Systems for Children’s Futures”, w 2023 r. ponad 1 na 6 dzieci mieszkało na obszarach dotkniętych konfliktami zbrojnymi, łącznie były to ponad 473 miliony dzieci. W porównaniu do lat 90, liczba ta wzrosła prawie dwukrotnie – z 10% do prawie 19%⁴. Jako pierwszy Cel Narodów Zjednoczonych, Karta Narodów Zjednoczonych wymienia utrzymywanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego. Jest to podstawa, na której powinniśmy budować prace nad pozostałymi Celami Zrównoważonego Rozwoju i związanymi z nimi zadaniami. Musimy skierować wszelkie wysiłki, aby przywrócić pokój, bezpieczeństwo i poszanowanie praw człowieka, a także dostęp do pomocy humanitarnej we wszystkich regionach.

W kontekście biznesu należy dodać, że konflikty zbrojne zaburzają łańcuchy dostaw, powodują wzrost dezinformacji i mogą destabilizować sytuację gospodarczą. Dlatego przywrócenie pokoju powinno stanowić priorytet dla wszystkich na następne 5 lat.

¹ Sachs, J.D., Lafortune, G., Fuller, G., Iablonovski, G. (2025). Financing Sustainable Development to 2030 and Mid-Century. Sustainable Development Report 2025. Paris: SDSN, Dublin: Dublin University Press.DOI: https://doi.org/10.25546/111909
² GUS, Wskaźnik 16.5.1 - Liczba przestępstw korupcyjnych, https://sdg.gov.pl/statistics_glob/16-5-1/
³ UNDP, UNODC, and OHCHR (2024). Global Progress Report on Sustainable Development Goal 16 Indicators.
At the Crossroads: Breakdown or Breakthrough for Peace, Justice and Strong Institutions
⁴ UNICEF Innocenti – Global Office of Research and Foresight, Global Outlook 2025: Prospects for Children – Building Resilient Systems for Children’s Futures, UNICEF Innocenti, Florence, styczeń 2025

Katarzyna Soszyńska, ESG Manager, UNEP/GRID-Warszawa