Przyszłość spółek w obliczu wyzwań klimatycznych i społecznych 

Fundacja ClientEarth Prawnicy dla Ziemi

Od przyjęcia Agendy 2030 minęło dziesięć lat. W tym czasie regulacje związane z ochroną klimatu transformowały funkcjonowanie współczesnych przedsiębiorstw. Niektóre spółki, zdając sobie sprawę z ryzyk klimatycznych, podejmowały ambitne działania na rzecz transformacji swojego biznesu, natomiast inne, goniące wyłącznie za krótkoterminowym zyskiem, kontynuowały swoją niezrównoważoną działalność niczym Ikar zbliżający się do słońca. Były również takie, które jedynie farbowały swój biznes na zielono, co z resztą nie umknęło uwadze konsumentów i organizacji ich chroniących.

Zarządom polskich spółek nie jest łatwo manewrować w gąszczu regulacji i podejmować decyzje, które nie narażą ich członków na odpowiedzialność dyscyplinarną, odszkodowawczą, a nawet karną. Z jednej strony zarządy muszą uwzględniać unijne regulacje dotyczące zrównoważonego rozwoju, w tym m.in. Corporate Sustainability Reporting Directive oraz rosnącą presję na kwestie ESG ze strony sektora finansowego. Z drugiej strony są one zobowiązane do realizowania interesu ekonomicznego akcjonariuszy spółki, który nie zawsze jest tożsamy z celami ESG. W związku z tym stawiane jest pytanie - czy spółka ma służyć wyłącznie interesom ekonomicznym swoich akcjonariuszy, czy, biorąc pod uwagę wpływ spółek na nasze zdrowie i jakość życia, działanie w interesie spółki obejmuje w równym stopniu uwzględnianie aspektów społecznych i środowiskowych oraz długoterminowy sukces spółki, a rolą zarządu jest ważenie tych interesów.

Próżno szukać w przepisach definicji interesu spółki, natomiast na pewno w interesie spółki będzie każde działanie, które zgodne jest z jej celem. W Europie Zachodniej część państw już zdecydowała się ułatwić pracę piastunów spółek i tak np. we Francji, ustawodawca w 2019 r. doprecyzował w kodeksie cywilnym, że „Spółka jest zarządzana w swoim własnym interesie, z uwzględnieniem społecznych i środowiskowych aspektów swojej działalności”. Prawo francuskie daje przedsiębiorstwom możliwość określenia się jako „przedsiębiorstwo z misją” (fr. société à mission), jeżeli uwzględnią w swoim statucie cele społeczne lub środowiskowe oraz dostosują swoje działania tak aby zapewnić ich realizację. Podobny kierunek zmian widoczny jest również w Niemczech czy Wielkiej Brytanii. W tym kontekście warto wspomnieć o działalności B Lab – międzynarodowej organizacji non-profit, która opracowała i zarządza systemem certyfikacji B Corporation (B Corp). Certyfikat ten przyznawany jest firmom spełniającym wysokie standardy w zakresie wpływu społecznego, środowiskowego, transparentności i odpowiedzialności. Firmy B Corps zobowiązują się do działania w interesie wszystkich interesariuszy, a nie wyłącznie akcjonariuszy oraz do traktowania swojej działalności gospodarczej jako narzędzia służącego pozytywnym zmianom społecznym i środowiskowym. Certyfikat B Corp posiadają takie firmy jak Benefit Systems czy Patagonia.

W Polsce dyskusja na temat w istocie fundamentu spółki, a więc tego czym w obecnych czasach jest interes spółki już się rozpoczęła i nie można wykluczyć, że w przyszłości polski ustawodawca lub polskie sądy dostrzegą konieczność wzmocnienia roli spółek w napędzaniu pozytywnych zmian społecznych i środowiskowych. Do tego czasu pozostaje liczyć na ambitnych wizjonerów polskiego biznesu, którzy mogą przetrzeć szlak modelowi zrównoważonego rozwoju i ładu korporacyjnego.

Działania w dziedzinie klimatu 

Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju

W 2025 roku nie tylko obchodzimy 10-lecie 17. Celów Zrównoważonego Rozwoju, ale także 10. lecie uzgodnienia Porozumienia Paryskiego dot. zmian klimatu. Schemat działania międzynarodowej polityki klimatycznej przyjęty 10 lat temu (w grudniu 2015 roku) jest już wdrażany od 5 lat i w tym roku podczas COP30 w Belem odbędzie się kolejny przegląd jego osiągnięć.

Warto przypomnieć, że Porozumienie Paryskie dokonało przełomu w zakresie międzynarodowej polityki klimatycznej akcentując konieczność podjęcia bardziej ambitnych wysiłków na rzecz ograniczenia zmiany klimatu, a także zmieniając całkowicie sposób ich realizacji. Nowy system przede wszystkim uwzględnił suwerenność poszczególnych państw w wyznaczaniu celów klimatycznych, przy jednoczesnym zapewnieniu, że deklarowane cele nie będą ulegały stopniowemu osłabieniu.

Polska ratyfikowała Porozumienie Paryskie w ciągu niecałego roku od jego powstania i była jednym z krajów, który silnie akcentował korzyści z nim związane. Mimo tego entuzjazmu nasz kraj pozostaje jednym z tych, które dotychczas realizują cele Porozumienie Paryskiego w ślimaczym tempie. W rankingu Climate Change Performance Index (www.ccpi.org) realizowanym od ponad 15 lat, Polska w 2025 roku zajęła 47. miejsce na 63. analizowane kraje.

Aby piąć się wyżej w tym rankingu Polska potrzebuje silnej wizji oraz dobrej realizacji działań ograniczających emisje gazów cieplarnianych. Aktywna realizacja działań sprzyjających adaptacji do zmian klimatu – których emanacją jest flagowe działanie rządu, tj. przygotowywanie Miejskich Planów Adaptacji dla miast – to za mało.

Choć widać przyspieszenie we wdrażaniu odnawialnych źródeł energii, to jednak problemy strukturalne systemu energetycznego – brak dostępu do inteligentnych sieci oraz długie procedury lokalizacji instalacji - mogą zaprzepaścić uwidaczniającą się szansę na przejęcie przez OZE większości w sferze produkcji energii.

Potrzebne jest pilne przyjęcie przez rząd Krajowego Planu na rzecz Energii i Klimatu do roku 2030, który dostarcza ambitniejszych niż do tej pory celów krajowych w zakresie transformacji energetycznej i ograniczania emisji gazów cieplarnianych. W ślad za tym konieczna jest pozytywna wizja ograniczenia emisji aż do roku 2050 w postaci strategii długoterminowej. Taka strategia pozwoliłaby obudzić potencjał kreatywności i przedsiębiorczości Polaków w zakresie technologii energetycznych i związanych z ochroną środowiska i klimatu.

Innymi sektorami gospodarki, gdzie potrzebne jest więcej przekonania dla polityki klimatycznej, są: rolnictwo i leśnictwo oraz transport. Działania w zakresie rolnictwa są o tyle potrzebne, iż jednocześnie z ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych mogą przynieść korzyści w zakresie adaptacji do zmian klimatu. Polska może ograniczyć emisje m.in. poprzez zwiększenie retencji wody i węgla w glebie, co w coraz bardziej pogrążającym się w suszy kraju byłoby bardzo wskazane.

W transporcie języczkiem uwagi jest transport kolejowy, który po latach modernizacji powinien przejść do fazy rozwoju, aby zacząć ograniczać wzrost transport drogowego. Emisje z transportu drogowego wciąż rosną, a zatem konieczne jest także przełamanie niechęci społeczeństwa do pojazdów zasilanych energią elektryczną i szybszy wzrost usług transportu publicznego..